Akademik Gëzim Hoxha në Forumin e 7-të Botëror për Dialogun Ndërkulturor në Azerbajxhan

Fjala e plotë:

Tema: Ndërtimi i urave përmes shkencave humane.
Nga diversiteti te mirëkuptimi, bashkëpunimi dhe paqja e qëndrueshme

Shkëlqesia Juaj….,
Të nderuar kolegë,
Zonja dhe zotërinj,

Është privilegj të marr pjesë në këtë panel kushtuar “Dialogut ndërkulturor dhe misionit të shkencave humane”. Kam nderin të përfaqësoj Akademinë e Shkencave të Shqipërisë dhe të përcjell përshëndetjet e ngrohta të kryetarit të saj, akademik Skënder Gjinushit.

Titulli i këtij paneli na fton të reflektojmë mbi një pyetje thelbësore: Cili është misioni i shkencave humane në një botë që bëhet gjithnjë e më e ndërlidhur, por njëkohësisht gjithnjë e më e fragmentuar ?

Për shumë vite, shkenca është lidhur me inovacionin, teknologjinë dhe zhvillimin ekonomik. Megjithatë, shkencat humane na kujtojnë se përparimi i vërtetë nuk mund të matet vetëm përmes arritjeve teknologjike. Një shoqëri përparon gjithashtu përmes aftësisë së saj për të kuptuar historinë e vet, për të respektuar diversitetin kulturor dhe për t’u angazhuar në një dialog kuptimplotë me të tjerët.

Shkencat humane ruajnë kujtesën, shpjegojnë identitetet dhe ndriçojnë përvojat që qytetërime të ndryshme kanë ndarë përgjatë historisë. Ato na mësojnë se kulturat nuk janë zhvilluar kurrë në izolim. Ato kanë lulëzuar përmes kontakteve, shkëmbimeve dhe ndikimeve të ndërsjella.
Historia, arkeologjia, filologjia, filozofia, antropologjia dhe studimi i feve dëshmojnë të gjitha një të vërtetë të thjeshtë, por të thellë: qytetërimet bëhen më të forta kur mësojnë nga njëri-tjetri. Ky mesazh është veçanërisht aktual sot.

Bota jonë përballet me konflikte të armatosura, polarizim shoqëror, dezinformim, sfida mjedisore dhe transformim të shpejtë teknologjik. Inteligjenca artificiale po ndryshon mënyrën se si ne prodhojmë dhe qasemi te dija. Teknologjitë dixhitale lidhin miliarda njerëz në çast, përtej kontinenteve. Megjithatë, teknologjia e vetme nuk mund të krijojë mirëkuptim të ndërsjelltë.

Teknologjia mund të lidhë pajisjet; vetëm kultura mund të lidhë njerëzit.

Inteligjenca artificiale mund ta organizojë informacionin me një shpejtësi të jashtëzakonshme. Shkencat humane na ndihmojnë ta kuptojmë këtë informacion, implikimet etike dhe pasojat e tij për shoqëritë njerëzore.

Dija pa urtësi nuk ka qenë kurrë e mjaftueshme. Pikërisht këtu, shkencat humane bëhen të domosdoshme. Ato kultivojnë mendimin kritik, vetëdijen historike dhe përgjegjësinë etike. Ato na nxisin të pyesim jo vetëm se çfarë është e mundur, por edhe se çfarë është e drejtë.

Prandaj, dialogu ndërkulturor fillon shumë kohë përpara negociatave diplomatike. Ai fillon në arsim, në kërkimet historike, në muze, biblioteka, universitete dhe akademi të shkencave. Fillon kudo ku njerëzit përpiqen të kuptojnë kultura të ndryshme nga e tyrja, pa paragjykime dhe pa frikë.

Në këtë aspekt, akademitë e shkencave kanë një përgjegjësi që shkon përtej përsosmërisë shkencore. Ato ruajnë kujtesën kulturore. Ato promovojnë lirinë intelektuale. Ato nxisin dialogun midis studiuesve nga vende dhe tradita të ndryshme. Duke mbrojtur kërkimin objektiv dhe dijen e bazuar në prova, ato kontribuojnë në ndërtimin e besimit midis shoqërive.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë e konsideron bashkëpunimin shkencor ndërkombëtar një pjesë thelbësore të këtij misioni. Bashkëpunimi ynë me institucionet partnere, përfshirë Akademinë Kombëtare të Shkencave të Azerbajxhanit, pasqyron bindjen tonë se çdo projekt i përbashkët kërkimor, çdo shkëmbim shkencor dhe çdo dialog akademik përfaqëson një investim në mirëkuptim të qëndrueshëm të ndërsjelltë.

Bashkëpunimi ynë me Azerbajxhanin ka dhënë tashmë rezultate inkurajuese. Akademia e Shkencave e Shqipërisë dhe Akademia Kombëtare e Shkencave e Azerbajxhanit kanë krijuar një kornizë formale për bashkëpunim. Ne gjithashtu kemi filluar bashkëpunimin me Universitetin e Studimeve Sllave në Baku, veçanërisht në fushat e gjuhësisë dhe me Ambasadën e Azerbajxhanit në Tiranë kemi bashkëorganizuar promovimin e botimeve historike. Ne dëshirojmë ti zgjerojmë këto partneritete në vitet në vijim.

Shqipëria ofron një përvojë historike të vlefshme të bashkëjetesës midis kulturave dhe komuniteteve fetare të ndryshme. Përgjatë shekujve, diversiteti jo vetëm që është pranuar, por është bërë pjesë e identitetit tonë kulturor. Kjo përvojë forcon bindjen tonë se dialogu nuk nënkupton mungesën e dallimeve, por aftësinë për t’i respektuar ato.

Identitetet nuk kanë nevojë të konkurrojnë me njëri-tjetrin për të ekzistuar. Historia nuk duhet të na përçajë kurrë dhe as të bëhet burim armiqësie. Kur trajtohet me objektivitet shkencor, e kaluara shndërrohet në urë, e jo në pengesë. Urat e bashkëpunimit nuk ndërtohen vetëm përmes teknologjisë dhe bashkëpunimit ekonomik, por edhe përmes dijes, kujtesës, respektit të ndërsjellë, dialogut dhe besimit.

Vetëm përmes besimit mund ta shndërrojmë diversitetin në mirëkuptim, mirëkuptimin në bashkëpunim dhe bashkëpunimin në paqe të qëndrueshme. Nxitja e këtij transformimi është një nga misionet më fisnike të shkencave humane.