Konferenca shkencore ndërkombëtare “Development of hydrological and hydraulic study of regulation of Shkodra Lake and Buna River water regime (Zhvillimi i studimeve të rregullimit hidrologjik dhe hidraulik të regjimit ujor të Liqenit të Shkodrës dhe Lumit Buna)”

Konferenca u organizua në kuadër të përfundimit të Projektit IPA, më 12-13 shkurt 2015, realizuar në bashkëpunim të Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Malit të Zi, (partner drejtues) me Akademinë e Shkencave të Shqipërisë. Në këtë konferencë të dy akademitë paraqitën realizimin e veprimtarive shkencore dhe monitoruese të basenit ujor të Liqenit të Shkodrës dhe të Lumit Buna, bazuar në studimet hidrologjike, hidraulike dhe hidrogjeologjike të sistemit ujor, të arritura nëpërmjet bashkëpunimit me institucionet e specializuara në fushën e hidrometeorologjisë: Institutin e Gjeoshkencave, Energjisë, Ujit dhe të Mjedisit (IGJEUM) të Universitetit Politeknik të Tiranës dhe Institutin e Ujërave të Malit të Zi. Konferenca trajtoi në hollësi arritjet studimore gjeologjike dhe hidrogjeologjike të ultësirës Zeta, sistemit të Liqenit të Shkodrës - Lumit Buna; studimin e detajuar hidrogjeologjik të rregullimit të regjimit ujor të sistemit ujor; studimin hidraulik të regjimit ujor në këtë sistem, si dhe rezultatet e modelimeve të regjimit të këtij sistemi ujor. Në studimin gjeologjik dhe hidrogjeologjik të ultësirës Zeta, sistemit të Liqenit të Shkodrës - Lumit Buna, pas një informacioni të përgjithshëm, u dhanë rezultatet e studimit tektonik dhe të ndërtimit gjeologjik të zonës së studimit, ku përfshihej ujëmbledhësi, të trajtuara me të dhëna të përditësuara; në mënyrë të veçantë u referua mbi rezultatet e arritura në studimet hidrogjeologjike dhe përcaktimin e burimeve ujore dhe ndotësit e mundshëm të tyre. Bazuar në studimet hidrogjeologjike u dhanë disa përfundime të rëndësishme për burimet ujore në zonën e studiuar janë:
• burimet ujore komplekse lokalizohen në ujëmbledhësit e depozitimeve kuaternare dhe ato karbonatike;
• burimet ujore kuaternare dhe karbonatike janë me lidhje të forta në kuptimin e shtojcave ujore ndërmjet tyre;
• burimet kryesore të ujërave të pijshëm vijnë nga burimet e kuaternarit, sasia totale e cila është nxjerrë prej basenit të Shkodrës me rreth 1200-1300 l/s dhe koeficienti i shfrytëzimit të burimeve kuaternare varion nga 0.33 në 0.5;
• burimet ujore të kuaternarit furnizohen me ujë kryesisht sipas precipitimeve dhe pjesa tjetër nga lumenjtë dhe Liqenit të Shkodrës;
• qyteti i Shkodrës furnizohet me ujë të pijshëm nga ujëmbledhësi i zonës së Dobraçit; atje nxirret rreth 900 l/s në total sipas shpimeve në Dobraç; janë në shfrytëzim gjithashtu edhe shpime në fshatin Bërdicë me rreth 100 l/s (dy puse); në Bushat me rreth 2 l/s, në Dajç me rreth 11 l/s, në Oblikë me 2 l/s dhe shpime të tjera me rreth 80100 l/s;
• burimet karstike furnizohen nga precipitimet. Ato janë në mënyrë të veçantë vulnerabile në pjesët, ku pyjet ose vegjetacioni është dëmtuar apo zhdukur;
• të dyja llojet e burimeve bashkohen në kurrizoren e vargmaleve karbonatike dhe me formacione gjeologjike konglomerate dhe zhavorrore;
• nga njëra anë ujërat karstike drenojnë në drejtim të Liqenit të Shkodrës nëpërmjet burimeve karstik; pjesa tjetër nuk kapet nga rrejti hidrografik;
• sistemi i monitorimit dhe ujërat nëntokësorë nuk janë në kushte të përshtatshme për përdorim; për to duhen ndërtuar puse të rinj;
• një sistem i ri monitorimi për nivelet hidrokimike dhe hidrodinamike është realisht i nevojshëm sa më shpejt të jetë e mundshme;
• nga burimet karstike janë nxjerrë rreth 400-500 l/s dhe koeficienti i nxjerrjes varion nga 0.03-0.035;
• në llogaritjet nga të dy llojet e burimeve, janë përfshirë rreth 200-250 l/s të nxjerra nga fermerët ose popullata vendase në mënyrë të paligjshme.
Studimi hidrologjik i rregullimit të regjimit të ujërave të Liqenit të Shkodrës dhe Lumit të Bunës, i realizuar në disa vite me kompleksitetin e treguesve për këtë qëllim, përfshiu studimin e hollësishëm klimatologjik dhe hidrologjik, duke i studiuar një për një në matje e në kompleks e lidhje organike që ato kanë ndërmjet tyre: Liqeni Shkodrës, Lumi Buna dhe ai i Drinit. U referuan rezultatet e studimit të përmbytjes së Shkodrës nga Lumi Buna (rasti studimor i janar - dhjetor 2010). Bazuar në problematikat e trajtuara si dhe nevojat për studime më cilësore e me standarde të kërkuara u përcaktuan nga grupe specialistësh vendvendosjet dhe u vunë në punë instrumentet e ndryshëm për monitorimin e regjimit të shkarkimeve dhe nivelit të ujit; në këtë kuadër u përmirësua rrjeti hidrometeorologjik, në sajë edhe të Projektit të Bankës Botërore. Në studim u përfshinë edhe analiza mbi përmbytjen në zonën e studimit, monitorimin dhe shkallën e ecurisë së analizave si dhe faktorët që duhen marrë në konsideratë për përzgjedhjen e seksioneve tërthore për të realizuar matjet sa më cilësore të shkarkimeve, duke përdorur Doppler ADC system. Zona e kullimit të Liqenit të Shkodrës i përket të dy vendeve. Aktivitetet që u planifikuan të trajtoheshin në konferencë, propozuar nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë dhe nga Akademia e Shkencave dhe Arteve e Malit të Zi do të kishin potenciale dhe ndikim të madh akoma të panjohur në hidrologji dhe ekologji. Studime të konsiderueshme kishin përfshirë shumë disiplina mjedisore më parë, por metodat, koha, lokalizimi i tyre në zona të vogla, parametrat dhe elementet nuk zgjidhnin problematikat e kohës në këtë sistem ujor me rëndësi jetike për vendet ndërkufitare, Shqipëri dhe Mali i Zi; ato përfshinin për shembull për Malin e Zi ndërtimin e hidrocentralit në Lumin Moraça dhe për Shqipërinë zhvillimin e projekteve mbi Lumin Drin e pastrimin e Lumit Buna për të siguruar tokë të re bujqësore dhe rrisqet e përmbytjeve në kufirin midis Shqipërisë dhe Malit të Zi, të ndodhura në disa vite. Të dhënat ekzistuese dhe planet e përkohshme të monitorimit, tashmë të vëna në vend, janë një pikënisje e mirë për të ardhmen. Ndikimet e propozimeve të tilla të kërkimeve shkencore në fushën e hidrologjisë dhe ekologjisë, është e domosdoshme të kuptohen e të zbatohen më mirë nga vendimmarrësit dhe aktorët vendorë. Për këtë qëllim, studimet e parashikuara në këtë zonë dhe modelimet hidraulike, duhet të zhvillohen për të ndihmuar në analizimin e ndikimeve ekzistuese dhe atyre të pritshme të ngjarjeve me impakt negativ në këtë sistem ujor e më gjerë, të përfshirë nga studimi. Cilësia e ujit të liqenit është në përgjithësi e mire; vlerat ekologjike të Liqenit të Shkodrës dhe pellgut ujëmbledhës kanë rëndësi ndërkombëtare dhe shqetësimet kryesore që lidhen me Liqenin dhe ujëmbledhësin kanë të bëjnë me përmbytjet dhe ndotjen shkarkuar nga veprimtaria njeriut: ujërat e zeza, mbetjet urbane dhe industriale, përdorimi i kimikateve në bujqësi etj. Siç dihet mirë, në mënyrë të veçantë dukuritë hidrologjike e meteorologjike nuk marrin parasysh hapësira kufitare, ato nuk njohin kufij shtetërorë. Proceset hidrologjike dhe dukuritë janë të lidhur ngushtë dhe në mënyrë organike; ato mund të studiohen në mënyrë më të plotë e të bazuar shkencërisht, sipas analizave të të dhënave meteorologjike, për të gjithë hapësirën hidrografike. Në referimet e konferencës u trajtuan me një vëmendje të veçantë studimet hidraulike mbi rregullimin e regjimit të ujërave të Liqenit të Shkodrës dhe Lumit të Bunës, që përfshinin studimin e një sërë faktorëve për problemet që kërkonin zgjidhje drejt gjetjes së rrugëve të normalizimit të shkaqeve, që shkaktonin situata emergjente të përmbytjeve në zonën e studimit. Për këtë qëllim u studiuan të gjithë të dhënat topografike për ujëmbledhësin e sistemit ujor Liqeni i Shkodrës-Lumi Buna dhe Lumi Drin; u transformuan këto të dhëna në WGS-84 të sistemit koordinativ UTM-34; u formatuan të dhënat për ndërtimin e modelit digjital të terrenit (Digital Terrain Model-DTM) të Lumit Buna; u harmonizuan të dhënat e matjeve batimetrike në Liqenin e Shkodrës, të pjesës shqiptare me ato malazeze për ndërtimin e hartës batimetrike të njehsuar. Në sajë të pajisjes të grupit studimor me një software të avancuar (SOBEK) të kohëve të fundit nga projekti, u realizuan për herë të parë modelime hidraulike, për të cilat u nevojit zgjidhja e disa problemeve që nuk ishin kryer më parë në Shqipëri e Mal të Zi, si organigrama e ekuacioneve të modelimit, ngritja e modelit, kalibrimi i modelit, etj. Bazuar në rezultatet e modelimit hidraulik SOBEK u gjetën ndikimet e Lumit të Drinit, ajo e baticës së Detit Adriatik, të cilat përbënin faktorët për gjetjen e rezultateve të Modelit SOBEK për ngjarjet e përmbytjeve. Modeli hidraulik i ndërtuar në SOBEK është pjesë e Sistemit të Lajmërimit të Hershëm të Përmbytjeve. Bazuar në rezultatet e modelimeve në mënyrë të përmbledhur arrihet në disa rezultate kryesore, të cilat duhen marrë parasysh në të ardhmen e Sistemit Ujor: Liqeni i Shkodrës, Lumi Buna dhe Drini si një nga sistemet ujore më komplekse në Shqipëri për shkak të: ekzistencës së një ujëmbledhësi të përmasave të mëdha e në një zonë me periudha të shirave të dendur (sidomos në tetor-prill), ku në pikën e takimit midis Lumit Buna e Drini përcaktohet ndikimi më i madh i treguesve hidrologjikë dhe të rrjedhës së lumit. Studimi në këtë nyje është një problem i komplikuar hidrologjik dhe hidraulik; për të cilin u ndërtua modeli matematikor i regjimit hidraulik, duke përdorur programin SOBEK dhe bazuar në një terren digjital në sistemin e koordinatave WGS-84, zhvilluar mbi vëzhgimet topografike të kryera në vendet përkatëse në sistemet e koordinatave kombëtare (2005-2006); programi SOBEK u sigurua në kuadër të projektit IPA, Shqipëri- Mali i Zi. Zona e studimit konsiston në 395 profile lumore, nga të cilat 15 i përkasin Liqenit të Shkodrës, 9 profile Lumit Drin para bashkimit me Lumin Buna, 14 profile të tërthorta përshkruajnë grykën e Lumit Buna në Mal të Zi, dhe 12 profile të tërthorta, që përshkruajnë grykën e Lumit Buna në Shqipëri. Modeli hidraulik i ndërtuar në SOBEK u kalibrua në seri kohore për matjet e nivelit të ujit në stacionin e Dajçit (Lumi Buna), Ura e Bunës (Lumi i Bunës), dhe Ura e Bahçallëkut (Lumi Drin) për periudhat e rrjedhjes së ulët dhe të rrjedhjes së lartë. Vlerat e gabimit të pranuara në vlerësimin e performancës së modelit hidraulik pas kalibrimit për rrjedhjen e lartë e të ulët ishin të kënaqshme. Regjimi hidraulik i Lumit Drin ndikohej prej kaskadës së rezervuarit të hidrocentralit në Fierzë, Koman e Vaun e Dejës, digat e të cilave ishin ndërtuar në periudhën 1972 1986. Për pjesën e poshtme të Lumit Drin, përpara bashkimit me Lumin Buna, të dhënat e rrjedhjes janë ndikuar nga çlirimi nga Vau i Dejës. Rezultatet e modelimit tregojnë se Lumi Drin ndikohet shumë prej shkarkimit të Bunës dhe nivelet e rrjedhjes së ujit që nga pika e bashkimit. Luhatjet ditore të Lumit Drin, falë operimit të hidrocentralit të Vaut të Dejës, pasqyrohen në shkarkimet e në nivelin e ujit të Bunës nga pika e bashkimit, gjithashtu nga pjesa e sipërme e Lumit Buna. Ndikimi i detit Adriatik ndikon gjithashtu në regjimin e sistemit ujor Liqeni i Shkodrës Buna Lumi Drin. Simulimet në modelimin e 170-të treguan se efekti i dallgëve me lartësi prej 0,5m për rrjedhjen e ulët ndjehet deri në fshatin Belaj, kurse për luhatjen e lartë, efekti i valës mund të ndihet deri në fshatin Reç. Skenar tjetër i simuluar në SOBEK ishte përmbytja e Janarit të 2010; gjithashtu, rezultatet tregojnë për një mbingarkesë të bregut, veçanërisht në pjesën e sipërme të fshatit Belaj: thellësia e përmbytjeve ndryshon nga 1 m deri 4 m deri në pjesën e sipërme të fshatit Belaj, dhe në pjesën e poshtme të fshatit Belaj deri në det, thellësia e përmbytjes shkon nga 1-3 m. Modeli i llogaritur me SOBEK përdoret në Sistemin e Lajmërimit të Hershëm të Përmbytjeve (Flood Early Warning System) për sistemin ujor të Liqenit të Shkodrës Lumit Buna Lumit Drin, i cili monitorohet prej IGJEUM. Rezultatet e modelit të Rainfall-Runoff Flood Proofs për ngjarje të ndryshme reshjesh në sistemin ujor mund të përdoren si input për modelet hidraulike të ndërtuara në SOBEK për të llogaritur përmbytjet. Kjo dëshmon se për ngjarje të ndryshme të reshjeve në këtë sistem të ujit mund të përdoren si inpute modelet hidraulike ndërtuar në SOBEK për të llogaritur kohën e kërkuar të paralajmërimeve të popullsisë së rajonit të Shkodrës. Gjatë konferencës u diskutuan probleme lidhur me menaxhimin e qëndrueshëm të sistemit ujor të Liqenit të Shkodrës dhe Lumit Buna, të cilat janë trajtuar gjerësisht në një raport shkencor përfundimtar dhe do të jenë bazë për zbatime në të ardhmen.



 

“Konferenca shkencore ndërkombëtare për tokën” (International Conference on Soil), u zhvillua më 4-6 maj 2015 nga Universiteti Bujqësor i Tiranës në bashkëpunim me SShNT të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, Ministrinë e Bujqësisë, Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujërave; Institutin CIHEAM, Bari, Itali; Delegacionin e Bashkëpunimit Evropian në Shqipëri; Institutin ALB-SHKENCA, si dhe disa institucione dhe organizata të tjera
. Në konferencë u paraqiten rreth 25 referate shkencore dhe rreth 100 postera shkencorë me punime në drejtime të ndryshme si ndikimi i cilësisë së tokës në sigurimin e ushqimit dhe në sigurinë ushqimore në rajonin e Mesdheut, vlerësimin e erozionit të tokës dhe të ndotjes në rajon, konsolidimin e tokës si mjet për zhvillimin e qëndrueshëm rural në Shqipëri etj. Përveç një numri të madh kërkuesish nga universitetet dhe institucione të tjera shkencore shqiptare, kontribuues të tjerë janë edhe kërkues nga institucione shkencore të rëndësishme të rajonit dhe më gjerë, si nga Instituti CIHEAM, Bari; Instituti i Pyjeve, Mali i Zi; Instituti për Shkencat e Prodhimit Bimor, Zvicër; Universiteti i Zagrebit; Universiteti Politeknik i Kartagjenës në Spanjë; Qendra e Studimeve Botërore e Ushqimit në Holandë; Universiteti i Prishtinës; Universiteti i Kamerinos, Itali; Universiteti i Hohenheim, Gjermani, Universiteti i Banja Lukës, Bosnjë Hercegovinë; Universiteti St. Cyril & Methodius, Shkup, Maqedoni etj.
Në seancën plenare, nga drejtues të institucioneve të kërkimit shkencor, akademikë e profesorë, përfaqësues nga institucionet politikëbërëse e vendimmarrëse u theksua rëndësia e tokës, gjendja, mirëpërdorimi i saj dhe politikat e institucioneve, që ata drejtojnë për problemet që lidhen me tokën në përgjithësi.
Përshëndetje adresuan në takim, prof. dr. Edmond Panariti, ministër i Bujqësisë, Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujërave; dr. Hanns-Cristoph Eiden në emër të Zyrës Federale për Bujqësinë dhe Ushqimin në Gjermani; H.E. Anke Holstein, zëvendës ambasadore e Gjermanisë në Shqipëri; akademik prof. dr. Salvatore Bushati, kryetar i Seksionit të Shkencave Natyrore dhe Teknike të Akademisë së Shkencave dhe prof. Ahmet Mermut, president i EUROSOIL 2016.
Në fjalën e tij, akad. Salvatore Bushati theksoi rëndësinë e tokës si komponent kryesor i sistemit natyror dhe si kontribues jetësor në cilësinë e jetës përmes përfshirjes në ushqimin, ujërat, sigurimin e energjisë, gjeorrezikut etj, duke analizuar dhe një sërë faktorësh që lidhen me to, bazuar edhe nën dritën e standardeve ndërkombëtare mbi përdorimin e tokës. Në këtë konferencë duhen theksuar vlerat që Viti Ndërkombëtar i Tokës- njohja zyrtare e këtij aktiviteti i jep rëndësinë e duhur tokës, përtej komunitetit shkencor, që merret me çështjen në fjalë. U prezantuan raste që degradimi, presionet e veprimtarive njerëzore mbi natyrën mbi tokë po arrijnë kufijtë kritikë duke ulur dhe eliminuar funksionin esencial të tokës, për të cilën duhen, si individët dhe komuniteti shkencor të bëjmë përpjekje serioze për të përmirësuar situatën.
U theksua se Toka është çelësi i jetës në këtë planet - baza e të gjitha ekosistemeve tokësore. Ruzvelti ka thënë se “historia e çdo kombi është shkruar në mënyrën me të cilën ai kujdeset për tokën e tij”. Nga ana tjetër, historia na ka mësuar se sjellja karshi tokës pasqyron shkallën e civilizimit. Tani është koha që toka të merret seriozisht. Mbështetja e furnizimit me ushqim në nivel global është tepër e rëndësishme. Përmirësimi i ushqimit është emergjencë: “... ushqimi shqetëson çdokënd; ai është shëndet, i cili prek të gjithë edhe pse jo të gjithë e kuptojnë sa duhet.”
Është koha e duhur për një revolucion me të gjelbër. Sfida jonë kryesore është përcaktimi i principeve të duhura për t'i përshtatur mënyrat e përdorimit të qëndrueshëm të tokës. Nuk është e drejtë të mendosh se mund të mbështesim të ardhmen tonë duke degraduar themelet për të. Dhe pse shpesh të nënvlerësuara, tokat janë vërtetë të rëndësishme. Ato na sigurojnë në nivel global bazat për ushqimin, karburantin dhe prodhimin e fibrave dhe janë të rëndësishme për ujin, ciklin ushqimor, stoqet e karbonit organik dhe përfaqësojnë një të katërtën e biodiversitetit global.
Gjithashtu u theksua se makina tokë është shumë komplekse dhe fine. Toka është vitale dhe i jep formë botës tonë. Ne mbështetemi te ky material për çdo mbijetesë tonën. Njerëzimi varet prej tokës për furnizimet ushqimore dhe funksione të tjera, përfshirë dhe menaxhimin ujor.
Gjithashtu thuhet “njerëz të shëndetshëm, planet i shëndetshëm”, një tokë e shëndetshme është ajo e cila na ushqen në mënyrë të përsëritur, e ajo është e tillë nëse kujdesemi si duhet për të. Fermerët janë lojtarët kyç në konservimin e tokës. Megjithatë, ne si shkencëtarë, e dimë mjaft mirë se si mesazhi për të ruajtur tokën dhe për të mbajtur produktivitetin, shpesh nuk gjen zbatim tek fermerët, të cilët përballen me presionin gjithnjë e në rritje për të shtuar produktivitetin dhe të mbeten fitimprurës, ndërsa përballen me legjislacionin përkatës.
Teksa përdorimi global i burimeve të tokës për të lashtat po bie, shkencëtarët bëjnë thirrje për njohjen nga ana e politikëbërësve të gjendjes së jashtëzakonshme të tokave tona, si dhe për menaxhimin e tyre, që duhet të jetë në qendër të një strategjie të qëndrueshme të vendit. Për këto arsye, rruga për përmirësimet e duhura kërkon veprim në të gjitha nivelet: nga qytetarët, qeveritë dhe, mbi të gjitha nga bizneset që shfrytëzojnë burimet e tokës dhe varen mbi pasjen akses të vazhdueshëm në të. Ka tregues shumë inkurajues mbi ndërgjegjësimin në rritje tek vendimbërësit dhe fillesat e një strategjie e plan-veprimi efektiv.
Konferenca theksoi se rëndësi të veçantë për popullsinë rurale ka menaxhimi i tokës, si mundësi e hapjes së vendeve të punës në bujqësi e industritë që lidhen me të. Në veçanti, detyra të spikatura ka komuniteti shkencor i vendit. Jetojmë në një botë me kompleksitet shkencor dhe teknik në rritje e që është mjaft sfidues, ku ndërveprimi midis shkencëtarëve që merren me këto probleme do të qe me një rëndësi të veçantë bashkë me trajnimin e popullsisë rurale dhe ndërgjegjësimin e saj në përgjithësi, duke patur parasysh nevojat ekonomike dhe sociale si dhe vlerat kulturore të popullsisë. Gjithashtu, përveç shkencëtarëve dhe popullsisë, palët e tjera të interesit që mund të përfshihen janë politikëbërësit, ku spektri i gjerë i palëve të interesit është një mjet për të adresuar politikat efikase dhe implementimin e tyre. Programi i Konferencës duhet të kthehet në programe të aplikimit të kërkimit shkencor, për të cilin ne mendojmë se ekzistojnë kushtet e nevojshme: cilësia e burimeve njerëzore, eksperiencat dhe infrastruktura e përdorimit të tokës.



 

Konferenca shkencore ndërkombëtare “Roli i gjeologëve Austro-Hungarezë në krijimin dhe zhvillimin e Gjeologjisë Shqiptare”, u zhvillua në sajë të bashkëpunimit të Shoqatës së Gjeologëve të Shqipërisë; Universitetit Politeknik të Tiranës (Instituti i Gjeoshkencave, Energjisë, Ujit dhe Mjedisit, IGJEUM dhe Fakultetit të Gjeologjisë dhe Minierave); Shërbimit Gjeologjik Shqiptar dhe Seksionit të Shkencave Natyrore dhe Teknike të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, nën kujdesin e Konsullit të Nderit të Austrisë në Shqipëri, Zotit Gjergj Leqejza. Konferenca u zhvillua në mjediset e Universitetit “Luigj Gurakuqi”, më 15 maj 2015, Shkodër.


Në konferencë u analizuan faktet historike të kontributit të zhvillimit shkencor në fushën e shkencave të tokës në përgjithësi e atyre gjeologjike në veçanti, nga ana e gjeologëve austro- hungarezë. Gjithashtu, në periudhat kohore të përbashkëta u dhanë edhe fakte të kontributit të kërkuesve francezë, italianë, polakë si dhe të atyre nga ish-Bashkimi Sovjetik. Gjithashtu u bë dhe një paraqitje e historikut të Shërbimit Gjeologjik Shqiptar ndër vite,10si dhe e pasurive natyrore dhe dukurive të veçanta gjeologjike të Shqipërisë.


Nga analizat e referimeve në këtë veprimtari, rezultoi se kontributi i të huajve në shkencat e tokës ka qenë më multidisiplinor se sa ai është vlerësuar nga studimet e deritanishme: ai ka përfshirë dhe disa fusha të tjera hulumtimesh, duke pasur impakt të rëndësishëm edhe në studimet etnografike, arkeologjike, demografike, topografike etj., por edhe ato etnokulturore në përgjithësi për Shqipërinë dhe shqiptarët. Shkencëtarët e huaj duke u dashuruar me Shqipërinë dhe shqiptarët kanë dhënë kontribut duke shërbyer njëkohësisht edhe si ambasadorë të vlerave të Shqipërisë në botë.

 

 

Në vijim të konferencave shkencore ndërkombëtare për shëndetësinë, si konferenca “Menaxhimi Sfida kryesore e sistemit të kujdesit shëndetësor” (Management The Major Challenge of the Health Care System); konferenca “Parandalimi i kancerit: sfida dhe mundësi” (Cancer prevention challengies and opportunities), SShNT ndërmori zhvillimin e një veprimtarie të rëndësishme për shëndetin e kujdesin parësor, që lidhej me kulturën e të ushqyerit dhe ndikimin e saj direkt në kujdesin për një shëndet të mirë, “Faktorët e të ushqyerit dhe ndikimi në sëmundshmëri: shëndeti përmes të ushqyerit”, pasi sipas thënies së biologut të njohur shqiptar prof. Aleko Xoxe “......dimë të hamë, por nuk dimë të ushqehemi”.
Konferenca u organizua nga Seksioni i SShNT i AShSh në bashkëpunim me Universitetin Mjekësor të Tiranës, Ministrinë e Shëndetësisë, Institutin e Shëndetit Publik dhe Fondin e Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor (21 nëntor 2015), në përputhje me rekomandimet e dy konferencave të mëparshme dhe qëllimet kryesore të saj ishin:

  • Evidentimi i ndikimit të të ushqyerit në sëmundshmërinë e popullatës në Shqipëri dhe i rolit të të ushqyerit në parandalimin dhe menaxhimin e sëmundjeve të veçanta;
  • Përfshirja dhe ndërgjegjësimi i grupeve të interesit për rolin e ushqimit dhe të ushqyerit në uljen e sëmundshmërisë, shkëmbimi i informacionit dhe ndërtimi i kapaciteteve të grupeve të ndryshme të interesit, brenda dhe jashtë sistemit shëndetësor nëpërmjet trajnimeve gjatë Konferencës.


Konferenca u përshëndet nga akad. Muzafer Korkuti, Kryetar i AShSh-së, , dr. Milva Ekonomi, zv. Ministre e Shëndetësisë, prof. dr. Edmond Panariti, Ministër i Bujqësisë, Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujërave dhe prof. dr. Arben Gjata, Rektor i Universitetit të Mjekësisëtë Tiranës.

Në konferencë u mbajtën 12 referime kryesore, të cilat u shoqëruan me diskutime nga pjesëmarrësit. Përmbajtja e referimeve ishin prurjet më të reja të literaturës shkencore dhe të treguesve të fundit në Shqipëri dhe Maqedoni. Diskutimet ishin të përqendruara dhe u orientuan në shqetësimet që komuniteti ka në lidhje me të ushqyerit dhe sëmundshmërinë.

Konferenca nga vetë prurjet e saj demonstroi që tematika e saj paraqiti interes për komunitetin shkencor të kërkuesve shkencorë të specialiteteve të ndryshme në fushën e mjekësisë së specialiteteve e ato të parësorit, të universiteteve mjekësore të Tiranës e të rretheve; të prodhuesve të produkteve ushqimore, të institucioneve të ngarkuara për sigurinë dhe cilësinë ushqimore, ato politikëbërëse në fushën e shëndetit dhe të ushqimit si dhe të institucioneve të tjera të shoqërisë civile.
Po kështu dhe grupet përfituese të Konferencës: Ministria e Shëndetësisë, Drejtoritë Rajonale Shëndetësore, Shërbimi Parësor i Mjekut të Familjes, Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor, popullata, biznesi ushqimor dhanë pëlqimin e tyre për zhvillimin e konferencës në tematikat dhe cilësinë e zhvillimit të tyre në një kohë kur ato janë të domosdoshme për të gjitha komunitetet.


Të gjitha prurjet e kësaj Konference përmbajnë orientimet kryesore të aktiviteteve që duhet të zhvillohen në këtë fushë të rëndësishme jetike. Bazuar në rezultatet e saj, u hartuan orientime, të cilat u përmblodhën në një “Deklaratë të konferencës” të përgatitur nga një grup specialistësh të fushës së mjekësisë e ushqimit (bazuar në prurjet e Konferencës), e cila u aprovua nga pjesëmarrësit. Deklarata kishte në fokusin e saj orientimet kryesore të veprimtarive, që duhet të zhvillohen në të ardhmen në këtë fushë të rëndësishme jetike.

 

Lexoni: Deklaratën e Konferencës

 

Konferenca Kombëtare “Siguria e digave dhe menaxhimi i tyre” organizuar nga Komiteti Kombëtar i Digave të Mëdha dhe Sekretariati Teknik i Këshillit Kombëtar të Ujërave, me mbështetjen edhe të Akademisë së Shkencave. Konferenca kishte si qëllim njohjen e problematikave aktuale dhe ndërgjegjësimin e institucioneve qendrore e vendore, përfaqësuesit e lartë të pushtetit qendror dhe vendor në menaxhimin e digave, të ujit, të institucioneve shkencore, projektuese, menaxhuaese e mirëmbajtjes së digave e investitorëve që operojnë në këtë sektor, mbi rrezikshmërinë që ato paraqesin, detyrimet ligjore dhe propozimin e masave që duhet të merren për menaxhimin dhe parandalimin e rrezikshmërisë së digave.


SShNT i AShSh prezantoi dy studime që kishin të bënin me Vlerësimin e gjëndjes fiziko-mekanike të digave të hidrocentraleve sipas të dhënave gjeofizike in situ të realizuara në kaskadën e lumenjve Drin dhe Mat (S. Bushati, A. Frashëri), si dhe Monitorimin e rrëshqitjeve në shpatet e liqeneve të hidrocentraleve, sipas të dhënave gjeofizike zbatuar në zonën e Poravës, Fierzë dhe Ragamit në Vaun e Dejës (A. Frashëri, S. Bushati).


Në përfundim të punimeve të saj Konferenca theksoi domosdoshmërinë e (i) bashkëpunimit të ngushtë ndërmjet institucioneve të këtij sektori si dhe të lidhjeve të ngushta ndërmjet institucioneve përgjegjëse të digave dhe institucioneve të kërkimit shkencor; (ii) vazhdimin e takimeve në rang kombëtar dhe lokal; (iii) nevojën e ngritjes së një grupi tekniko-shkencor, që do të bëjë inventarizimin teknik të të gjithë digave dhe (iv) ringritjen e një Instituti Kombëtar të Ujit, i cili duhet të administrojë të gjitha problematikat që lidhen me ujin në vend.